А. Досжанова ескерткіш-мүсіні

Тарихи мәлімет: Аққағаз Досжанова — қазақ әйелдері арасынан шыққан алғашқы дәрігерлердің бірі, қоғам қайраткері, ХХ ғасыр басындағы қазақ медицинасы тарихында ерекше орны бар тұлға. Ол 1893 жылы Торғай облысы Ақтөбе уезі Бөрті болысында дүниеге келген.

Аққағаз Досжанова 1914 жылы Орынбордағы әйелдер гимназиясын аяқтап, сол жылы Мәскеудегі Жоғары әйелдер курсының дәрігерлік факультетіне оқуға түсті. 1917 жылы Мәскеуде өткен Бүкілресейлік мұсылмандар съезіне делегат ретінде қатысып, қоғамдық-саяси өмірге де белсенді араласты. Кейін Ташкенттегі Түркістан халық университетінің медицина факультетін тәмамдап, дәрігер мамандығын алды.

Ол дәрігер ретінде ана мен бала денсаулығына, жұқпалы аурулардың алдын алуға, халық арасында медициналық сауат ашуға ерекше көңіл бөлді. 1928–1929 жылдары Ташкент қаласындағы әйелдер босанатын үйде дәрігер болып қызмет атқарды. Қысқа ғұмырында қазақ әйелдерінің білім алуына, медицина саласына келуіне және қоғам өміріне белсенді араласуына жол ашқан қайраткер ретінде танылды. Аққағаз Досжанова 1932 жылы небәрі 39 жасында дүниеден өтті.

Ескерткіштің ашылуы: Аққағаз Досжанованың ескерткіш-мүсіні 2016 жылғы 17 маусымда Ақтөбе қаласында салтанатты түрде ашылды. Бұл күн медицина қызметкерлері мерекесі қарсаңында өтіп, қазақ әйелдері арасынан шыққан алғашқы дәрігерлердің бірін ұлықтауға арналған маңызды мәдени-тарихи оқиға болды.

Ашылу рәсіміне Ақтөбе облысының сол кездегі әкімі Бердібек Сапарбаев, Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму вице-министрі Светлана Жақыпова, медицина саласының ардагерлері, университет өкілдері, қала тұрғындары, студенттер және Аққағаз Досжанованың ұрпақтары қатысты.

Салтанатты жиында Аққағаз Досжанованың қазақ медицинасының қалыптасуына, әйелдердің кәсіби білім алуына және қоғам өміріндегі белсенділігіне қосқан үлесі ерекше атап өтілді.

Ескерткіштің сипаттамасы: Аққағаз Досжанованың ескерткіш-мүсіні қоладан құйылған, ал тұғыры тұтас граниттен жасалған. Тұғырында медицина белгісі бейнеленген. Оның астына Аққағаз Досжанованың есімі мен өмір сүрген жылдары жазылған тақтайша қойылған.

Ескерткіштің табаны — 1,64 х 1,64 метр. Тұғырының өлшемі — 71 х 71 сантиметр. Мүсіннің тұғырымен қоса есептегендегі жалпы биіктігі — 3,9 метр.

Мүсінші: Жеңіс Жұбанқосов

Мәдени-тарихи маңызы: Аққағаз Досжанованың ескерткіш-мүсіні — Ақтөбе қаласының мәдени кеңістігіндегі медицина тарихын, әйелдер білімін және қоғамдық жаңғыру идеясын тоғыстыратын маңызды монументтік нысан.

Бұл ескерткіш қазақ қоғамында әйелдердің кәсіби салаға, әсіресе медицинаға келуінің тарихи маңызын көрсетеді. Аққағаз Досжанованың өмір жолы білімге ұмтылудың, елге қызмет етудің және қиын кезеңде халық денсаулығы үшін еңбек етудің жарқын үлгісі болып табылады.

Ескерткіштің медициналық университет аумағында орналасуы да терең символдық мәнге ие. Ол болашақ дәрігерлерге кәсіби адалдықты, адам өміріне жауапкершілікті және білім арқылы қоғамға қызмет ету идеясын еске салып тұрады.

Неге бұл ескерткіш маңызды?

Бұл ескерткіш Аққағаз Досжанованың жеке тұлғасын ғана емес, қазақ әйелдерінің білім мен ғылымға, медицина мен қоғамдық қызметке ұмтылған тарихи жолын көрсетеді.

ХХ ғасыр басында қазақ қыздарының жоғары білім алуы сирек құбылыс еді. Осындай кезеңде Аққағаз Досжанованың дәрігер мамандығын таңдауы — жеке батылдық қана емес, ұлттық жаңғырудың нақты көрінісі болды.
Ескерткіш жас ұрпаққа, әсіресе медицина саласында білім алып жүрген студенттерге кәсібилік, мейірім, жауапкершілік және қоғамға қызмет ету құндылықтарын насихаттайды.

Ескерткішке қарағанда нені байқауға болады?

Ең алдымен мүсіндегі тұлғаның сабырлы әрі жинақы бейнесіне назар аударған жөн. Бұл шешім Аққағаз Досжанованың дәрігерге тән байыптылығын, ішкі мәдениетін және адамға қызмет етудегі жауапкершілігін көрсетеді.

Тұғырдағы медицина белгісі оның өмір жолының негізгі бағытын — дәрігерлік қызметті білдіреді. Бұл белгі ескерткіштің тек тарихи тұлғаға емес, жалпы медицина кәсібінің адамгершілік миссиясына арналғанын айқындайды.

Гранит тұғыр мен қола мүсіннің үйлесімі тұлғаның тұрақты тарихи орнын, ал университет аумағындағы орналасуы білім мен тәжірибенің сабақтастығын бейнелейді.

Білесіз бе?

Аққағаз Досжанова қазақ әйелдері арасынан шыққан алғашқы дәрігерлердің бірі саналады.

Ол 1917 жылы Мәскеуде өткен мұсылмандар съезіне делегат болып қатысқан.Аққағаз Досжанова ана мен бала денсаулығы, жұқпалы аурулардың алдын алу және халыққа медициналық көмек көрсету ісіне ерекше көңіл бөлген.

2016 жылы Ақтөбе қаласында оның есімі берілген көше бойында ескерткіш-мүсін ашылды.

Толығырақ оқу:

1. Әділет. Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі.
2. Ақтөбе газеті. Ақтөбеде Аққағаз Досжанова атындағы көше бар!
3. ҚазАқпарат. Ақтөбеде қазақтан шыққан алғашқы әйел дәрігердің атына көше берілді.
4. AQTOBE TV. Қазақтың тұңғыш әйел дәрігері А. Досжановаға ескерткіш қойылды.
5. Shakarim Journal of History. Батыстан шыққан тұңғыш әйел дәрігер — Аққағаз Досжанова.