Ашаршылық және саяси репрессия құрбандарына арналған ескерткіш-белгі

Тарихи мәлімет: Ашаршылық және саяси репрессия құрбандарына арналған ескерткіш-белгі ХХ ғасырдың алғашқы жартысында қазақ халқы бастан өткерген ең ауыр тарихи кезеңдердің құрбандарын мәңгі есте қалдыру мақсатында орнатылған.

1930-жылдардағы ашаршылық, күштеп ұжымдастыру, тәркілеу саясаты және кейінгі сталиндік қуғын-сүргін қазақ қоғамына орны толмас демографиялық, әлеуметтік және рухани зардап әкелді. Бұл кезеңде мыңдаған отбасы туған жерінен айырылып, көптеген азаматтар «халық жауы» деген жаламен сотталды, лагерьлерге айдалды немесе ату жазасына кесілді.

Саяси қуғын-сүргін жылдары қазақ зиялылары, мемлекет және қоғам қайраткерлері, дін өкілдері, қарапайым еңбек адамдары жазықсыз жапа шекті. Ақтөбе өңірі де бұл нәубеттен тыс қалған жоқ. Өңірден мыңдаған адам қуғын-сүргінге ұшырап, көптеген азаматтар атылды немесе лагерьлерге жіберілді.

Ескерткіштің ашылуы: Ашаршылық және саяси репрессия құрбандарына арналған ескерткіш-белгі 2018 жылғы 31 мамырда Ақтөбе қаласында салтанатты түрде ашылды.

31 мамыр Қазақстанда Саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні ретінде аталып өтеді. Сондықтан ескерткіштің дәл осы күні ашылуы оның тарихи және рухани мәнін айқындай түседі.

Ашылу рәсіміне Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы Гүлшара Әбдіқалықова, Ақтөбе облысының сол кездегі әкімі Бердібек Сапарбаев, Парламент Мәжілісінің депутаттары, мемлекеттік мекемелердің өкілдері, Қазақстан халқы Ассамблеясы, этномәдени және діни қоғамдық бірлестіктер өкілдері, ардагерлер, қала тұрғындары, сондай-ақ қуғын-сүргін құрбандарының ұрпақтары қатысты.

Салтанатты жиында зұлмат жылдары жазықсыз жапа шеккен азаматтардың рухына тағзым етіліп, тарихи әділеттілікті сақтау мен ұрпақ жадын жаңғыртудың маңызы атап өтілді.

Ескерткіштің сипаттамасы: Ескерткіш композициясы тоталитарлық режимнің құрбаны болған адамның бейнесі арқылы шешілген. Мүсінде басы мен кеудесі төмен иілген, ауыр тағдырды бастан кешкен қайғылы тұлға бейнеленген. Алайда оның ішкі рухы сынбаған, ол темір құрсаудан босануға ұмтылған қайсар адам ретінде көрсетілген.

Мүсіннің жалаң аяғы жерге кіріп тұрғандай әсер береді. Бұл — адамның туған жермен, халық тағдырымен ажырамастай байланысын білдіретін көркемдік шешім. Фигураның жалын тіліне ұқсас матамен оралуы зұлмат жылдардағы азапты, күйзелісті және сонымен бірге өмір үшін күрескен рухтың өшпегенін символдайды.

Гранит қабырғаның үстіне шаңырақ орнатылған. Шаңырақ — халықтың бірлігі, отбасы, елдік және рухани тұтастық белгісі. Қола мүсіннің биіктігі — 2,40 метр, тұғырының биіктігі — 1,10 метр. Композицияның жалпы ұзындығы — шамамен 12 метр.

Мүсінші: Ахмет Құбай.

Мәдени-тарихи маңызы: Бұл ескерткіш — ашаршылық пен саяси репрессия құрбандарының тағдырын ұрпаққа жеткізетін, тарихи әділеттілік пен еске алу мәдениетін қалыптастыратын маңызды мемориалдық нысан.

Ескерткіштің көркемдік шешімі адам тағдырының қасіретін, халықтың төзімділігін және рухының мықтылығын бейнелейді. Ол тек өткенді еске түсіретін белгі ғана емес, сонымен қатар қоғамды адамгершілікке, әділдікке, төзімділікке және тарихи жауапкершілікке үндейтін символдық орын.

Ақтөбе қаласының мәдени кеңістігінде бұл ескерткіш тарихи жадыны сақтауға, зұлмат жылдардың сабағын ұмытпауға және жас ұрпаққа бейбіт өмірдің құнын түсіндіруге қызмет етеді.

Неге бұл ескерткіш маңызды?

Бұл ескерткіш қазақ халқының ХХ ғасырда бастан кешкен ең ауыр кезеңдерін еске салады. Ашаршылық пен саяси қуғын-сүргін жеке адамдардың ғана емес, тұтас ұлттың тағдырына әсер еткен тарихи трагедия болды.

Ескерткіш жазықсыз құрбандардың есімін ұмытпауға, тарихи әділеттілікті сақтауға және өткеннің ауыр сабақтарын келешек ұрпаққа жеткізуге арналған.
Бұл жерге келген адам тарихтың тек кітап беттерінде ғана емес, қаланың кеңістігінде де өмір сүретінін сезінеді. Тарих үндемейді, бірақ мұндай ескерткіштер сөйлеп тұрады.

Ескерткішке қарағанда нені байқауға болады?

Ең алдымен мүсіндегі адамның еңкейген, бірақ рухы сынбаған бейнесіне назар аудару керек. Бұл — қуғын-сүргін мен ашаршылық құрбандарының азабын ғана емес, халықтың өмірге деген сенімін де көрсететін көркемдік шешім.

Темір құрсаудан босануға ұмтылған адам бейнесі әділетсіздікке қарсы ішкі қарсылықты білдіреді. Жалаң аяқтың жерге кіріп тұрғандай берілуі туған жерден ажырамаған халық тағдырын меңзейді.

Гранит қабырға үстіндегі шаңырақ халықтың бірлігін, отбасы мен елдік ұғымын білдіреді. Бұл деталь ескерткішті тек қайғы символы емес, үміт пен рухани тұтастық белгісі ретінде де қабылдауға мүмкіндік береді.

Білесіз бе?

31 мамыр Қазақстанда Саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні ретінде аталып өтеді. Ескерткіш 2018 жылы дәл осы еске алу күні ашылды.

Толығырақ оқу:

1. Әділет. Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі.
2. ҚазАқпарат. Ақтөбеде ашаршылық және саяси қуғын-сүргін құрбандарына арналған ескерткіш ашылды.
3. Ақтөбе газеті. Асқар Жұбанов: «Жерлестеріміздің аузынан “Халық жауының ұрпағы” деген сөз шыққан жоқ».
4. Qazaqstan ұлттық телеарнасы. Ақтөбеде саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарына арналған ескерткіш ашылды.
5. Gov.kz. 31 мамыр — саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні.