А. Жұбанов ескерткіші және Ғ. Жұбанова ескерткіш-мүсінінің кешені

Тарихи мәлімет: Ахмет Қуанұлы Жұбанов — қазақ музыкасын зерттеуші көрнекті ғалым, әйгілі композитор, дирижер, педагог, Қазақстанның халық артисі, өнертану ғылымының докторы, профессор, академик. Ол 1906 жылы 29 сәуірде қазіргі Ақтөбе облысы аумағында дүниеге келген.

Ахмет Жұбанов қазақтың дәстүрлі музыкасын ғылыми тұрғыдан зерттеп, жүйелеп, ұлттық музыка мәдениетінің кәсіби негізін қалыптастырған тұлғалардың бірі. Ол халық әндері мен күйлерін жинауға, нотаға түсіруге, ғылыми айналымға енгізуге және қазақ музыкасын кәсіби сахнаға шығаруға ерекше еңбек сіңірді. Оның есімі Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптары оркестрінің қалыптасуымен, музыкалық білім беру ісімен және қазақ музыкатану ғылымының дамуымен тығыз байланысты.

Ғазиза Ахметқызы Жұбанова — композитор, профессор, Қазақстанның және КСРО-ның халық артисі, қазақтың кәсіби музыка өнеріндегі аса көрнекті тұлғалардың бірі. Ол Ахмет Жұбановтың қызы әрі әке жолын жалғастырған дарынды өнер қайраткері. Ғазиза Жұбанованың шығармашылық мұрасы опера, симфония, балет, камералық және вокалдық шығармаларды қамтиды. Оның өнердегі орны қазақ музыкасының заманауи кәсіби деңгейге көтерілуімен ерекшеленеді.

Ескерткіштің ашылуы және кешеннің қалыптасуы: Ахмет Жұбановқа арналған ескерткіш 2006 жылы композитордың 100 жылдық мерейтойына орай орнатылды. Кейін 2007 жылы кешен Ғазиза Жұбанованың ескерткіш-мүсінімен толықтырылды. Осылайша Ақтөбе қаласының мәдени кеңістігінде әке мен қыздың өнердегі сабақтастығын бейнелейтін біртұтас мемориалдық кешен қалыптасты.

Бұл кешен қазақ музыка мәдениетінің екі буынын — ұлттық музыкалық мұраны ғылыми жүйелеген Ахмет Жұбанов пен заманауи композиторлық мектепті дамытқан Ғазиза Жұбанованы қатар ұлықтайды.

2026 жылы Ахмет Жұбановтың туғанына 120 жыл толуына орай Ақтөбе қаласында ғылыми-мәдени іс-шаралар, көрмелер, концерттер және танымдық бағдарламалар ұйымдастырылды. Бұл мерейтой композитордың ұлттық музыка мәдениетін қалыптастырудағы айрықша рөлін жаңаша зерделеуге мүмкіндік берді.

Ескерткіштің сипаттамасы: Композитор Ахмет Жұбановтың ескерткіші қоладан құйылған. Ол дирижер костюмінде, рояль алдында отырған, оң қолына дирижер таяқшасын ұстап, ой үстіндегі бейнеде сомдалған. Мүсін қызғылт гранитпен қапталған тас тұғырға орнатылған.

Ескерткіш тұғырының ұзындығы — 2,9 метр, алдыңғы ені — 1,4 метр, трапеция тәрізді биіктігі — 1,55 метр. Арқалығының биіктігі — 5,2 метр, көлденеңі — 2,9 метр.

Кешеннің сол жағында жалпы диаметрі 38 метр болатын жарты шеңбер тәрізді, төрт сатылы, қызғылт гранитпен қапталған іргетас-тұғыр орналасқан. Оның үстіне ақшыл мәрмәрмен қапталған, биіктігі 7 метр болатын 7 колонна орнатылған.

Жарты шеңбердің сол жақ шетінде, Ахмет Жұбанов ескерткішіне қарама-қарсы, қызғылт гранитпен қапталған тұғырға Ғазиза Жұбанованың ескерткіш-мүсіні қойылған. Ғазиза Жұбанова мүсіні әке мұрасын жалғастырған композитор тұлғасын көркем түрде бейнелейді.

Авторлары:

Ахмет Жұбанов ескерткіші: мүсінші — Е. Сергебаев, сәулетші — Ж. Айнабеков.

Ғазиза Жұбанованың ескерткіш-мүсіні: мүсінші — Ж. Т. Кенбай.

Мәдени-тарихи маңызы: Бұл мемориалдық кешен Ақтөбе қаласының мәдени кеңістігінде қазақ музыка өнерінің тарихи сабақтастығын көрсететін маңызды нысан болып табылады. Мұнда бір әулеттің ғана емес, тұтас ұлттық музыка мектебінің қалыптасу жолы көркем тілмен бейнеленген.

Ахмет Жұбанов қазақ музыкасын ғылыми жүйелеу, халық мұрасын сақтау және кәсіби музыкалық білім беру ісінің бастауында тұрды. Ал Ғазиза Жұбанова осы дәстүрді жаңа симфониялық, опералық және камералық жанрларда жалғастырып, қазақ музыкасын заманауи кәсіби биікке көтерді.

Әке мен қыздың қатар ұлықталуы — қазақ мәдениетінде сирек кездесетін ерекше құбылыс. Бұл кешен ұлттық өнердегі ұрпақ сабақтастығын, шығармашылық мұраның үзілмейтін желісін және музыка арқылы халық рухын танытатын символдық орын ретінде бағаланады.

Неге бұл ескерткіш маңызды?

Бұл ескерткіш-кешен қазақ кәсіби музыкасының қалыптасу тарихын бір кеңістікте жинақтап көрсетеді.

Ахмет Жұбанов — халық әні мен күйін ғылыми негізде зерттеп, оны кәсіби өнер деңгейіне көтерген тұлға. Ғазиза Жұбанова — осы негізді жалғастырып, қазақ музыкасына жаңа көркемдік тыныс берген композитор.

Кешен жастарға музыка өнерін құрметтеуді, ұлттық мұраны бағалауды және шығармашылық еңбектің ұрпақтан ұрпаққа жалғасатынын түсіндіреді. Бұл — тек ескерткіш емес, қазақ музыкасының үнсіз сөйлеп тұрған шежіресі.

Ескерткішке қарағанда нені байқауға болады?

Ахмет Жұбановтың рояль алдындағы ойлы бейнесіне назар аударыңыз. Бұл композиция оны тек композитор ретінде ғана емес, дирижер, зерттеуші және музыка әлемін жүйелеген ойшыл тұлға ретінде көрсетеді.

Оң қолындағы дирижер таяқшасы — оның қазақ музыкасын бағыттаушы, ұйымдастырушы және кәсіби арнаға түсіруші рөлін білдіреді.

Жеті колонна кешеннің салтанатын арттырып қана қоймай, музыкалық кеңістіктің ырғақтық әсерін күшейтеді. Ал Ахмет пен Ғазиза мүсіндерінің бір кеңістікте орналасуы әке мен қыз арасындағы шығармашылық сабақтастықты көрнекі түрде танытады.

Білесіз бе?

Ахмет Жұбанов қазақтың халық аспаптары оркестрін қалыптастыруға тікелей еңбек сіңірген тұлғалардың бірі. Ол қазақтың ән-күй мұрасын жинап, нотаға түсіріп, ғылыми тұрғыдан зерттеген.

Ғазиза Жұбанова — қазақтың кәсіби музыка тарихындағы аса көрнекті әйел композиторлардың бірі.

Толығырақ оқу:

1. Әділет. Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі.
2. Қазақстан тарихы порталы. Ахмет Жұбанов жайлы 15 дерек.
3. ҚазАқпарат. Халық мұрасының жанашыры, композитор Ахмет Жұбановтың туғанына 110 жыл.
4. Gov.kz. Ақтөбеде «Ахмет Жұбанов және оның заманы» атты көрме ашылды.
5. Gov.kz. «Жұбановтар әлемі» атты мерекелік кеш өтеді.
6. Egemen Qazaqstan. Жайсаң мінезді Ғазиза Жұбанова.