Кеңес Одағының батыры Әлия Молдағұлованың ескерткіш-мүсіні

Тарихи мәлімет: Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова — қазақ халқының даңқты қызы, Ұлы Отан соғысының қаһарманы, Кеңес Одағының Батыры. Ол 1925 жылы маусым айында, кеңінен қолданылатын деректер бойынша 15 маусымда, Ақтөбе облысы Қобда ауданы Бұлақ ауылында дүниеге келген. Кейбір деректерде туған күніне қатысты өзге мәліметтер де кездеседі.

Әлия жастайынан өмірдің ауыр сынақтарын көрсе де, ерік-жігері мен қайсар мінезінің арқасында ел жадында өшпес із қалдырды. Соғыс жылдарында ол мергендер мектебінде білім алып, майданға аттанды. 1944 жылы қаңтарда Псков облысы аумағындағы шайқастардың бірінде ерлікпен қаза тапты. 1944 жылғы 4 маусымда оған Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин орденімен марапатталды.

Әлия Молдағұлованың есімі Ақтөбе өңірінің ғана емес, бүкіл Қазақстанның тарихи жадында ерлік, отансүйгіштік және қайсарлық ұғымдарымен қатар аталады.

Ескерткіштің сипаттамасы: Әлия Молдағұловаға арналған ескерткіш-бюст 1960 жылы Ақтөбе қаласындағы Ж. Шернияз көшесінде орнатылған. Бұл — төртбұрышты гранитті стилобадқа негізделген архитектуралық-мүсіндік композиция. Стилобад өлшемі — 3,3 м х 3,3 м.

Композицияның ортасынан трапеция тәрізді төрт қырлы тұғыр көтеріледі. Оның биіктігі — 2,6 м, ені — 0,6 м. Тұғырдың үстіне батыр қыздың биіктігі 1,3 м бюсті орнатылған. Әлия белден жоғары әскери гимнастеркада, басында пилоткамен бейнеленген. Кеудесіндегі Кеңес Одағының Батыры белгісі оның жауынгерлік ерлігі мен тарихи мәртебесін айқындайды.

Мүсіндік шешімде батыр қыздың жинақылығы, ішкі беріктігі және майдангерге тән сабырлы қайсарлығы көрініс тапқан. Ескерткіштің ықшам әрі салтанатты композициясы Әлия бейнесін халық жадындағы ерлік символы ретінде көрсетеді.

Ескерткіштің тарихи-мәдени маңызы: Бұл ескерткіш — Ақтөбе қаласындағы Әлия Молдағұловаға арналған ең көне мемориалдық нысандардың бірі. Ол қала кеңістігінде батыр қыздың есімін мәңгі есте қалдыруға арналған маңызды мәдени белгі ретінде қалыптасты.

Ескерткіш жас ұрпаққа отансүйгіштік тәрбие берудің, Ұлы Отан соғысы жылдарындағы қазақстандық жауынгерлердің ерлігін танытудың және тарихи жадты сақтаудың көрнекі нысаны болып табылады. Оның республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің тізіміне енгізілуі бұл нысанның тек жергілікті емес, жалпыұлттық деңгейдегі құндылығын көрсетеді.

Білесіз бе?

Кеңес Одағының Батыры Әлия Молдағұлованың облыстық мемориалды музейі Ақтөбе қаласында 1985 жылы, Ұлы Жеңістің 40 жылдығы және батыр қыздың 60 жылдығы қарсаңында ашылды. Бүгінде музей Әлияның өмірі мен ерлік жолын танытатын маңызды ғылыми-ағартушылық орталықтардың бірі болып саналады.

Музей қорында Әлия Молдағұлованың өмірі мен ерлігіне қатысты құнды құжаттар, фотосуреттер, майдан хаттарының көшірмелері, соғыс жылдарындағы заттар және батыр есімін ұлықтауға арналған материалдар сақталған. Сондықтан бұл ескерткіш туралы мәлімет беруде музей материалдары негізгі әрі ең сенімді дереккөз ретінде алынды.

2025 жылы Әлия Молдағұлованың туғанына 100 жыл толуына орай Ақтөбе өңірінде және батырдың туған жері Қобда ауданында тарихи-патриоттық форумдар, мәдени-танымдық кездесулер, көрмелер, дәрістер және жастарға арналған тәрбиелік іс-шаралар өткізілді. Бұл мерейтой Әлия есімінің ұрпақ жадында жаңғыра беретінін тағы бір мәрте көрсетті.

Толығырақ оқу

1. Кеңес Одағының Батыры Ә. Молдағұлованың облыстық мемориалды музейінің анықтамалық-альбомы. Әлия Молдағұлованың өмірі, ерлігі, музейлері, ескерткіштері және есімі берілген нысандар туралы материал:
2. Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі
3. «Ақтөбе» газеті. Әлия Молдағұлованың мұрасы, музейі және Ақтөбе өңіріндегі ескерткіштері туралы материал
4. 24.kz. Ақтөбе облысында Әлия Молдағұлованың 100 жылдығына арналған іс-шаралар туралы материал
5. Ақтөбе облысы әкімдігінің ресми сайты. Әлия Молдағұлованың ескерткіш-бюстіне гүл шоқтарын қою туралы материал