Кеңес Одағының батыры ұшқыш-космонавт В.И. Пацаевтың ескерткіш-мүсіні

Тарихи мәлімет: Виктор Иванович Пацаев — Ақтөбе қаласында дүниеге келген, есімі әлемдік ғарышкерлік тарихына енген тұлға. Ол 1933 жылы 19 маусымда Ақтөбе қаласында туған. Кеңес Одағының Батыры атағына ие болған ұшқыш-космонавттың өмірі мен ерлігі Ақтөбе өңірінің ғана емес, Қазақстанның да ғарыш тарихындағы маңызды беттердің бірі болып саналады.

1971 жылы 6 маусымда Виктор Пацаев «Союз-11» ғарыш кемесімен Георгий Добровольский және Владислав Волковпен бірге ғарышқа ұшты. Экипаж әлемдегі алғашқы орбиталық станциялардың бірі — «Салют-1» станциясында жұмыс істеп, ғылыми тәжірибелер жүргізді. Бұл сапар адамзаттың ғарышты игеру тарихындағы аса маңызды кезеңдердің бірі болды.

Виктор Пацаевтың кәсіби қызметі ғылымға адалдықтың, батылдықтың және адамзат танымының шекарасын кеңейтуге деген ұмтылыстың жарқын үлгісі ретінде бағаланады.

Ескерткіштің сипаттамасы:

Ескерткіш трапеция тәрізді сатылы стилобатқа негізделген монументтік композициядан тұрады. Оның орталық бөлігінде биіктігі 4 метр болатын қызыл граниттен жасалған бес қырлы стела орналасқан. Стеланың жоғарыға ұмтылған пішіні адамның аспанға, ғылымға және ғарыш кеңістігіне деген талпынысын бейнелейді.

Стелаға орнатылған екі метрлік мүсін Виктор Пацаевтың биік мақсатқа, ерлікке және ғылыми ізденіске ұмтылған тұлғалық болмысын көркем түрде ашады. Тұғырдың алдыңғы бетінде: «Виктор Иванович Пацаев, ұшқыш-космонавт, Кеңес Одағының Батыры» деген жазу берілген. Бұл жазу ескерткіштің мемориалдық мазмұнын айқындап, оның ғарышкер ерлігіне арналған тарихи белгі екенін көрсетеді.

Ескерткіштің ашылуы: Виктор Иванович Пацаевқа арналған ескерткіш-мүсін 1976 жылы 4 маусымда Ақтөбе қаласындағы Әбілқайыр хан даңғылында салтанатты түрде ашылды. Бұл дата ғарышкердің туған күні қарсаңында таңдалып, оның өмір жолына, ғылыми қызметіне және ұшқыш-космонавт ретіндегі ерлігіне көрсетілген құрметтің белгісі болды.

Ашылу рәсіміне белгілі кеңестік ғарышкерлер — Кеңес Одағының Батырлары Николай Рукавишников, Георгий Гречко, Алексей Губарев және Валентин Лебедев қатысты. Сонымен қатар салтанатты жиында Виктор Пацаевтың жұбайы Вера Пацаева сөз сөйледі. Бұл оқиға Ақтөбе жұртшылығы үшін ғана емес, сол кезеңдегі кеңестік ғарышкерлік қауымдастық үшін де маңызды тарихи сәт болды.

Монумент жанында Мәскеуден келген ғарышкерлердің қатысуымен ағаш отырғызылуы да ерекше символдық мәнге ие. Бұл дәстүр ескерткіштің тек тас пен мүсіннен ғана емес, тірі тарихи жадыдан тұратынын көрсетеді.

Неге бұл ескерткіш маңызды?

Бұл ескерткіш Қазақстан Республикасының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енгізілген. Ол Ақтөбе қаласының мәдени кеңістігінде патриоттық тәрбие, тарихи жады және ғылымға құрмет идеясын біріктіретін маңызды нысан болып табылады.

Архитектуралық тұрғыдан монумент жоғары композициялық шешімімен және символикалық пластикасымен ерекшеленеді. Ескерткіш адамның ғарышқа ұмтылған рухын, ғылымға деген сенімін және биік мақсат жолындағы табандылығын көркем түрде бейнелейді.

Бұл монументке қарағанда тек бір адамның бейнесін ғана емес, Ақтөбеден басталып, ғарыш кеңістігіне дейін жеткен адам арманының символын көруге болады.

Ескерткішке қарағанда нені байқауға болады?

Ескерткіштің бес қырлы стеласы жоғарыға бағытталған. Бұл — аспанға, белгісіз әлемге және ғылыми жаңалықтарға ұмтылудың көркем белгісі.

Қызыл граниттен жасалған тұғыр мен стела монументке салтанаттылық пен беріктік береді. Ал ғарышкер бейнесінің биікте орналасуы Виктор Пацаевтың ерлігін, ғылыми ізденісін және адамзат тарихындағы орнын айқындайды.

Білесіз бе?

«Союз-11» экипажы «Салют-1» орбиталық станциясында үш аптадан астам уақыт жұмыс істеді. Ғарышкерлер ғылыми тәжірибелер жүргізіп, Жерді бақылау және астрономиялық зерттеу бағытында маңызды жұмыстар атқарды.

Виктор Пацаев «Орион-1» ультракүлгін телескопымен жұмыс істеп, ғарыш кеңістігінде телескоп арқылы астрономиялық бақылау жүргізген алғашқы адамдардың бірі ретінде ғылым тарихында ерекше орын алды. Бұл оның бейнесін тек батыр-космонавт ретінде ғана емес, ғарыштағы ғылыми зерттеулерге үлес қосқан зерттеуші ретінде де танытады.

Толығырақ оқу

1. Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі
2. NASA History. “50 Years Ago: Remembering the Crew of Soyuz 11”. «Союз-11» экипажы, «Салют-1» станциясы және ғарыштағы ғылыми зерттеулер туралы материал
3. Ю. А. Гагарин атындағы ғарышкерлерді даярлау орталығы. Виктор Иванович Пацаевтың ғарышкерлік өмірбаяны
4. Роскосмос ТВ. Виктор Иванович Пацаев туралы анықтамалық материал